Bir hastalığı yok etti Napolyon’un baş tacı oldu! Yine gündemde, Prof. Dr. Ceyhan yorumladı

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Zeynep Dilara Akyürek / Milliyet.com.tr – Salgın hastalıklar vakit zaman tüm dünyayı kasıp kavuran harika durumlar haline gelebiliyor. MÖ 1500’lerde ortaya çıkan çiçek virüsü asırlar uzunluğu, milyonlarca kişiyi etkiledi. 20’nci yüzyıla gelindiğinde hadiselerin toplamı 800 milyonu geçmişti. Hastalığın en süratli yayıldığı periyotlardan olan 18’nci yüzyılda, milyonlarca insanın kendisiyle dalga geçmesine aldırmadan bulduğu aşıyla milyonların hayatını kurtaracak Edward Jenner’dan umut vaat eden haber geldi. Aşı bulunmuştu ve beşerler kurtulacaktı! Ancak Jenner’ın aşısı işe yaramasına karşın hem cephede hem de tıptaki savaş sürecekti. Ta ki Ekim 1977’ye kadar. Üstelik dalga konusu olduğu aşı günümüzde de konuşulmaya devam ediyor. Pekala nasıl?  Enfeksiyon Hastalıkları Derneği Lideri Prof. Dr. Mehmet Ceyhan yıllar sonra tekrar gündeme gelen maymun çiçeği için çiçek aşısının gerekli olup olmadığını Milliyet.com.tr’ye anlattı.

Jenner’ın Tıp dünyasına damga vuran başarısı, ismini anı paralarında ve heykellerde yaşatıyor.

HALK DALGA GEÇTİ, NAPOLYON BAŞ TACI ETTİ

Dünyanın birinci aşısını geliştiren Edward Jenner, milyonlarca kişinin hayatını kurtaracak buluşuyla tıp dünyasında bir dönüm noktası yarattı. MÖ 1500’den bugüne, binlerce yıldır süratle yayılan, vakit zaman ortadan kalkmış da olsa yine gündeme gelen ‘çiçek hastalığı’ Jenner’ın inekler üzerinde keşfettiği aşı ile korkulacak bir hastalık olmaktan çıkmıştı. Batı’da ‘bağışıklık biliminin babası’ olarak anılsa da onunla dalga geçenler için durum bu türlü değildi. Jenner’ın yaşadığı periyotta, yani 1749’dan 1823’e kadar çiçek hastalığı, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 10’unu öldürüyordu. Bu sayı, enfeksiyonun daha kolay yayıldığı kasaba ve kentlerde yüzde 20’ye kadar çıkıyordu.

Edward Jenner şimdi 26 yaşında hocasının tavsiyesiyle başladığı araştırmalarında, periyodun en yaygın ve can alan hastalığına sebep olan çiçek virüsünü inceliyordu. Jenner ilerleyen günlerde hocasını yanıltmamış ve birebir yıl köyünde baş gösteren çiçek hastalığı salgını karşısında çocuklar üzerinde, bulduğu aşıyı denemişti. Sonuç tüm dünya ismine sevindiriciydi. 1796’da buluşuyla ilgili ayrıntılı bir rapor yayımlayan Jenner, hem Avrupa’da hem de Amerika’da ilgiyle karşılanan bir bilim insanı olmuştu. Ancak her şeyi beğenenler olduğu üzere beğenmeyenler de vardı ve devrin tıp alımları aşıya karşı çıkıyordu. Yalnızca bilim insanları değil, halk da Jenner’la ‘dalga geçiyordu.‘İnekler üzerinde geliştirilen aşı insanlara nakledildiğinde, beşerler üzerinde ineklerin filizleneceği’ üzere yazılar ve karikatürler dört bir yana dağıtılmıştı. Fakat ortada bir muvaffakiyet vardı ve bunun karşılığı elbette alınacaktı. Jenner, iki İngiliz bilim insanı ile birlikte savaş periyodunda yapacağı bir seyahatte Napoleon’a mektup yazıp, ‘dokunulmazlık’ istediğinde hak ettiği bedeli birinci defa ondan gördü. Jenner’ın bu isteği üzerine Napoleon’un buyruğu netti, “Bu adamın hiçbir isteği geri çevrilmeyecektir” dedi, o denli de oldu.

HIZLA YAYILAN ‘ÇİÇEK’ VE ‘AŞI’ OSMANLI’DA!

Jenner ölmüş olabilirdi lakin mirası Osmanlı’da da devam etti. 1721’de, III. Ahmet periyodunda, Lady Mary Wortley Montagu, İstanbul’da çiçek hastalığı hakkında yaptığı müşahedeleri Britanya’ya götürdü. Süratle yayılmaya devam eden çiçek virüsü, Fransız muharrir Voltaire’in de radarına girmişti. Voltaire, o periyotta nüfusun yüzde 60’ının çiçek hastalığına yakalandığını ve nüfusun yüzde 20’sinin bu sebeple hayatını kaybettiğini yazmıştı. Fransız muharririn kaleminden dökülenler ortasında, şimdi birinci aşıyı bulduğu kabul edilen Edward Jenner dünyaya gelmeden en az 28 yıl evvel, Çerkezlerin aşılamayı çok eski vakitlerden beri kullandığı da vardı. Voltaire, aşılanma geleneğinin Türkler tarafından Çerkezlerden ödünç alınmış olabileceğini kaydetmişti. Yani aşılanma vardı. Lakin bugünkünden çok farklıydı. Bu sırada İskoçya’da yetişmiş bir doktor olan Johnnie Notions’ın kendi tasarladığı aşılama tekniğiyle büyük muvaffakiyet elde ettiği ve tek bir hastayı bile kaybetmediği söyleniyordu. Ancak tıp tarihinin dönüm noktası olacak Edward Jenner’ın buluşunun hayat kurtarmasına biraz daha vakit vardı.

‘SADECE MAKUL İŞLER YAPANLARA UYGULANSIN’

Doğal yollarla ortaya çıkan son hadise Ekim 1977’de teşhis edilmişti. 3 yıl sonra ise Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ) 1980’de hastalığın global olarak yok edildiğini onaylamıştı. Böylelikle çiçek hastalığı, yok edilen tek insan hastalığı oldu. Üstelik hastalığın birinci görüldüğü günden bu yana asırlar geçmişti. Çiçek virüsüne dair en eski deliller Mısır mumyalarında MÖ 1500’lere uzanıyor. Hastalık vakit zaman olarak salgınlar halinde ortaya çıkmış olsa da, 18’inci yüzyıl Avrupa’sında yılda 400 bin kişinin hastalıktan öldüğü ve tüm körlük olaylarının üçte birinin çiçek hastalığına bağlı olduğu varsayım ediliyordu.  Çiçek hastalığının 20’nci yüzyılda 300 milyon, varlığının son 100 yılında ise yaklaşık 500 milyon insanın vefatına yol açtığı iddia ediliyor. Ayrıca çiçek hastalığı sebebiyle ölenler ortasında altı Avrupa hükümdarı bulunuyor. 1967 üzere yakın bir tarihte bile yılda 15 milyon hadise görülen çiçek, bugün nasıl denetim altında tutulabilir? Geçmişte olunan çiçek aşısı, maymun virüsünden ne kadar korur ve kimler çiçek aşısı yaptırmalı? Sorularının karşılığını Prof. Dr. Mehmet Ceyhan verdi.